“Ieder mens kan meer dan wat hij of zij op dit moment voor mogelijk houdt.”

Met Gedaankrijgers wil Bart Reedijk het vuur in professionals weer aanwakkeren.

In Nederland gaat meer dan de helft van de vrijgelaten ex-gevangenen opnieuw in de fout. Dat dit ook anders kan, bewijst re-integratieofficier Bart Reedijk. Met zijn aanpak wist hij het recidivecijfer in de gemeente Dordrecht drastisch omlaag te brengen. De kandidaten voor wie hij zich sindsdien heeft ingezet, zijn lovend over zijn begeleiding. We ontmoeten hem voor een gesprek.

Op het eerste gezicht maakt Bart de indruk van een succesvolle zakenman. Zijn marineblauwe pak zit hem als gegoten en keurig gepoetste schoenen maken het plaatje helemaal af. Barts roots liggen in Griekenland. De mediterrane achtergrond verklaart misschien zijn passie om anderen te helpen. Anders dan zijn tot in de puntjes verzorgde voorkomen doet vermoeden, is Bart een man van het volk. Iemand die voor iedereen wel even tijd maakt. Een man waar je uren naar kunt luisteren. Zijn verhalen komen tot leven met kleurrijke anekdotes, scherpe analyses en prikkelende voorbeelden.

In 2017 begon je in de gemeente Den Haag met de begeleiding van ex-gedetineerde jongeren.
“De focus lag op jongeren tussen de 18 en 27 jaar, daders van high impact crime. Over het algemeen zijn dat jongeren met multiproblematiek, soms een lager IQ, geen stabiel thuisnetwerk, een hoop schulden, zonder relevant diploma. Mijn inzet is erop gericht om de jongens te begeleiden richting betaald werk. Daarbij ga ik uit van de interesses van de kandidaat en zijn vaardigheden en competenties. Als iemand zijn werk saai of vervelend vindt, is het gedoemd te mislukken. Dan ga ik op zoek naar wat deze jongen wel motiveert of enthousiast maakt. Stel je voor dat ze mij werk laten doen waar ik echt van baal. Moet je eens zien hoe snel ik daarmee mijn motivatie verlies.”

Deze jongeren noem je kandidaten.
“Bij cliënten heb ik meteen de associatie van een ongelijkwaardige patiënt-achtige relatie. Daarom spreek ik liever van kandidaten. Kandidaten zijn kanshebbers. Mensen die meedoen, die een aandeel hebben in hun eigen ontwikkeling. Het zegt meer over hun eigen rol in dat proces. Veel van deze kandidaten hebben het gevoel dat ze niks te verliezen hebben. Tja, als je schulden hebt, geen inkomsten, geen woning en je hebt alleen maar verkeerde vrienden, dan héb je ook niks te verliezen.”

Behalve hun vrijheid.
“Ja, maar daar zijn ze zich niet bewust van. Ze leven echt van dag tot dag. Daarom is het belangrijk om samen met je kandidaat een doel te stellen. Niet gaandeweg dat doel vinden, maar ermee beginnen. Dit geldt zowel voor de kandidaat als voor de professional die deze kandidaat begeleidt. Op het moment dat je een doel voor je ziet, kun je een plan maken en dan heb je iets om naartoe te werken. En dan praat je over vooruitgang en creëer je toekomstperspectief.

Vervolgens ga je voor de gemeente Dordrecht aan de slag in de gloednieuwe rol van re-integratie officier. Een unieke positie waarin je direct viel onder burgemeester Wouter Kolff. Jouw hoofdtaken: een goede samenwerking binnen de keten én ex-gedetineerde jongeren helpen een nieuw bestaan op te bouwen buiten de criminaliteit. Dat lijkt me een flinke klus?
“Dat is het ook. En daar horen soms teleurstellingen bij waar je rekening mee moet houden. Het is vaak vijf stappen vooruit, maar ook altijd weer drie achteruit. Ex-gedetineerden worden niet allemaal direct modelburgers. En in het begin zullen ze soms keuzes maken waarvan je denkt, hoe krijg je het voor elkaar? Het is een traject van vallen en opstaan, maar op de lange termijn komen mijn kandidaten toch telkens langzaam weer een stapje vooruit. Meestal zie je dan dat het uiteindelijk wel lukt om een volwaardige plek in de maatschappij te bemachtigen.”

Sommige kandidaten omschrijven jou als een vaderfiguur.
“Dat is niet iets waar ik bewust op stuur, maar ik snap het wel. Een vaderfiguur heeft het beste met je voor. Hij moedigt je aan als je ‘t even niet meer ziet zitten, maar geeft je ook een schop onder je kont als je actie moet ondernemen. Daarnaast denk ik dat het voor jongeren belangrijk is om een goed voorbeeld te hebben. Iemand die gewoon hard werkt en in ze gelooft. Veel van hen missen deze rolmodellen in hun persoonlijke omgeving.”

Kandidaten krijgen je telefoonnummer met de mededeling dat jij zeven dagen per week voor ze klaarstaat. Waarom is dat zo belangrijk?
“Als je wilt dat mensen zich écht gesteund voelen, moet je er ook écht voor ze zijn.
Dit vertrouwen moet je opbouwen. Voor jezelf moet je daarin de discipline behouden om stabiele steun te kunnen geven. Een adagium waar ik zelf aan vasthoud is: ik zeg wat ik doe en doe wat ik zeg. Wat betreft het onderhouden van persoonlijk contact kost het inderdaad tijd en energie, maar het is wel essentieel. De andere kant van het verhaal is namelijk dat je anders een heleboel mist. In de tussentijd kan jouw kandidaat verkeerde beslissingen maken waarvoor jij hem had kunnen behoeden.”

Kun je daar een voorbeeld van geven?
“Bijvoorbeeld iemand die net zijn eerste werkweek erop heeft zitten en dan een brief krijgt van de gemeente dat hij nog duizend euro te veel ontvangen uitkering moet terugbetalen. Dit kan zorgen voor totale paniek. Dan is het belangrijk dat hij de vrijheid voelt om mij daarover te appen zodat ik mee kan kijken. Ik bied dan een oplossing waar hij op dat moment zelf niet op komt. Namelijk: als je dat nummer maandag belt, hoef je maar vijftig euro per maand af te lossen. Dan is het oké, kunnen ze het loslaten en weer verder. Omdat ze het vervolgens wel zelf regelen, ervaren ze dat zij de regie over hun eigen leven hebben. Ben je er op zo’n moment niet, loop je achter de feiten aan. Dan kan het best zo zijn dat je op maandag belt en iemand vertelt dat ‘ie niet naar z’n werk is gegaan. Wat weer kan resulteren in ontslag op staande voet. Door gewoon wat flexibeler te zijn, kun je dit voorkomen.”

Is het niet moeilijk om werk en privé gescheiden te houden?
“Kijk, als je helemaal niets over jezelf wil vertellen, dan is het ook heel moeilijk om met mensen te praten over hun eigen problemen. Je kunt niet van mensen vragen om hun hele hebben en houden op tafel te gooien en zelf niets in te brengen.
Als ik met die jongens in gesprek ben, doe ik me niet anders voor dan ik ben. Ik vertel dat ik ook veel ellende heb meegemaakt. Dat is soms confronterend, want ik zeg waar het op staat.”

Wat is jouw focus bij het begeleiden van ex-gedetineerden?
“Toekomstperspectief is het toverwoord, zowel voor de kandidaten als voor professionals (de getrainde Gedaankrijgers). Het belang van keuzes hebben is hierin cruciaal. Als je iemand geen keuze aanbiedt, ervaar je weerstand op het moment dat je iets van iemand verwacht. Bijvoorbeeld om open te staan voor betaald werk. Je moet dan niet iets voor iemand beslissen, maar degene opties geven om zelf te kiezen. Zo heb je veel meer kans dat de kandidaat een duurzame keuze maakt. Betaald werk betekent veel meer dan alleen een salaris. Het verhoogt je status, biedt zingeving, een nieuw sociaal netwerk en een gevoel van autonomie. Vooral dat laatste is erg belangrijk, want zodra je ervaart dat je het zelf in de hand hebt, kun je verder bouwen.”

Eerder gaf je trainingen bij het Ministerie van Justitie om nieuwe re-integratie officiers op te leiden. Wat heb je daarvan geleerd?
“Onder andere dat het belangrijk is om ook na de training in contact te blijven als groep. En zo voor langere tijd elkaar te ondersteunen en over bepaalde situaties te praten. Hiervoor heb ik een spreekuur-model ontwikkeld. Normaalgesproken krijg je bij een cursus alleen de theorie. Maar Gedaankrijgers is gericht op de praktijk. Wat je leert pas je direct toe. Tijdens ons spreekuur word je wijzer door de oplossingen van anderen. Daarnaast is er ruimte om mij vragen te stellen.”

Nu ben je gestart met Gedaankrijgers, een initiatief gebaseerd op jouw werkwijze: de Bart Methode. Iedereen die zich aanmeldt voor de training begint met een intakegesprek met jou. Waarom is dit?
“Het intakegesprek is niet alleen belangrijk voor mij als begeleider van de training, maar ook voor deelnemers om inzicht te krijgen in hun competenties en ontwikkelkansen. Gedaankrijgers is niet voor iedereen. Je moet echt wel een bepaalde drive hebben om dit te willen doen. Als je bij jezelf denkt: ‘ik vind het allemaal wel best’ dan moet je er niet aan beginnen. Maar als jij iemand bent die het gedaan wilt krijgen en nieuwe inzichten op wil doen in een vertrouwde omgeving, ben je bij ons aan het juiste adres.”

Waarom is dat belangrijk?
“Je gaat naar je werk, je doet je stinkende best en je hebt je successen, maar zeker ook je frustraties. Je staat niet altijd stil bij wat je uniek maakt als mens. Terwijl het belangrijk is om hier meer inzicht in te krijgen, omdat dit je verder helpt in je rol als professional. Wat zijn mijn sterke kanten, hoe kom ik over op anderen en waar wil ik me nog verder in ontwikkelen? Waarheden over jezelf die je bewust of onbewust als vanzelfsprekend beschouwt. Veel kandidaten horen al hun leven lang dat ze niks kunnen en dat het nooit iets gaat worden. In dit zelfbeeld zijn ze gaan geloven. Het is dus niet altijd een kwestie van niet kunnen of niet willen. En dit geldt net zo goed voor de professionals die kandidaten begeleiden. Ieder mens kan meer dan wat hij of zij op dit moment voor mogelijk houdt.”

Hoe kom je bij de deelnemers van Gedaankrijgers tot deze persoonlijke inzichten?
“Om te beginnen geeft de persoonlijke ontwikkeltest je een inkijkje. In het gesprek, dat daar onderdeel van is, weet ik al best snel wie ik voor me heb. Zelfreflectie is hierbij belangrijk en daar help ik mee door je een spiegel voor te houden. We gaan op zoek naar jouw kernovertuigingen die je misschien al vanaf je kindertijd hebt meegekregen. Dit kunnen een tal van dingen zijn. Bijvoorbeeld dat je nooit goed genoeg zult zijn, of de verkeerde achternaam hebt en het daarom niet zal gaan lukken. Die belemmerende overtuigingen zorgen ervoor dat mensen nooit hun volle potentieel kunnen aanboren. Als professionals meer oog hebben voor hun eigen overtuigingen, zullen ze anderen ook beter begrijpen. Daardoor lukt het ze om kandidaten te helpen dezelfde inzichten te ontwikkelen en daarmee om te leren gaan.”

Welke rol speelt het leren in groepsverband daarbij?
“Het uitwisselen van ervaringen met gelijkgestemden is een stimulerend aspect van dit traject. Het werkt als een katalysator. In een vertrouwde omgeving deel je sneller wat je op je hart hebt. Omdat je vervolgens intensief met elkaar aan de slag gaat, kom je sneller tot de essentie dan met je directe collega’s die niet per se de motivatie hebben om iets te veranderen. Je bent lid van een community van gelijkgestemden. Hier kun je jouw ervaringen delen met mensen die er echt serieus mee bezig zijn.
Je ervaart letterlijk dat je er niet alleen voor staat. In de casussen die we behandelen, geven we aandacht aan vergelijkbare situaties. Vragen van anderen zijn vaak eyeopeners voor je eigen blinde vlekken en mogelijkheden.”

Met deze training geef je jouw kennis en kunde door aan een nieuwe generatie Gedaankrijgers. Waarom vind je het belangrijk om dit te doen?
“Het klinkt misschien een beetje dramatisch, maar ik wil niet alleen voor mezelf leven. Mensen helpen is mijn roeping. Het geeft me vreugde en voldoening om te zien hoe levens écht kunnen veranderen. Om te zien waar iemand begint en wat diegene uiteindelijk kan bereiken. Plus het feit dat je er bent voor een doelgroep waar eigenlijk niet zoveel mensen voor geïnteresseerd zijn.”

Hoe bedoel je dat?
“De mensen die wij helpen zijn echt aan het verdrinken in de oceaan. Bij wijze van spreken zitten jij en ik op een luxe cruiseschip met naast ons een zinkend roeibootje. Wat veel mensen doen, is vanaf dat cruiseschip met een megafoon aanwijzingen roepen over hoe ze aan de overkant moeten komen. Maar wat zij nodig hebben, is dat wij naast hen in dat bootje gaan zitten om samen naar de overkant te komen. Met het begeleiden van Gedaankrijgers hoop ik die omwenteling mede mogelijk te maken. Zodat meer professionals met zelfvertrouwen in dat roeibootje zullen stappen.”

Wil jij ook werken met de Bart Methode?

Je leert het van Bart zelf in onze Gedaankrijgers-training. Ga naar de trainingspagina voor meer informatie en de verschillende startdata.

Kijken wat Gedaankrijgers
voor jou kan doen?